ZeroHeracleum

O projekcie

Ochrona różnorodności biologicznej obszarów transgranicznych Ukrainy i Polski przed inwazyjnymi populacjami barszczu (Heracleum)

Główny partner projektu

Lwowska Izba Rolnicza

Priorytet

Środowisko

Budżet

1 676 036,47 EUR

Finansowanie UE

1 508 432,82 EUR

Numer projektu

PLUA.01.03-IP.01-0008/23

Czas trwania

01.06.2025 – 31.05.2027
24 miesiące

Szybkie rozprzestrzenianie się inwazyjnych gatunków roślin powoduje ogromne szkody dla bioróżnorodności i środowiska. Rośliny te wypierają gatunki rodzime, tworząc monokultury i zubożając siedliska dzikiej przyrody. Na Ukrainie i w Polsce ponad 80 gatunków roślin powoduje szkody w rolnictwie i leśnictwie.

Celem projektu jest ocena występowania i różnorodności, a także kontrola i monitorowanie inwazyjnych populacji barszczu Sosnowskiego na granicy polsko-ukraińskiej. Projekt obejmuje obwód lwowski w Ukrainie oraz województwa lubelskie, podlaskie i podkarpackie w Polsce.

Zostaną przetestowane i zastosowane skuteczne środki zwalczania inwazyjnego barszczu. Mają one na celu zapobieganie rozprzestrzenianiu się tej rośliny i pomoc w przywróceniu naturalnej różnorodności. Obecnie nie ma szczegółowych informacji na temat rozmieszczenia barszczu i jego wpływu na przyrodę. Za pomocą różnych metod teledetekcji (satelitarnej i lotniczej) partnerzy projektu poszerzają swoją wiedzę na ten temat. Dzięki technologii WebMap do wymiany wyników zapewniony zostanie otwarty dostęp do wiedzy na temat różnorodności biologicznej i inwazyjnych gatunków obcych. Informacje o znanych miejscach występowania barszczu zostaną zebrane od lokalnych społeczności za pomocą programu WebGIS. Przeprowadzona zostanie analiza zdjęć satelitarnych w celu wykrycia nowych miejsc występowania niebezpiecznego gatunku barszczu. Do przeprowadzenia analizy zostanie zakupiony sprzęt komputerowy. Kampania promocyjno-informacyjna (materiały wideo i drukowane, szkolenia dla wszystkich grup wiekowych) przyczyni się do zwiększenia świadomości na temat tego problemu w lokalnych społecznościach.

Transgraniczne podejście do zwalczania barszczu jest konieczne z następujących powodów:

Rozprzestrzenianie się gatunku inwazyjnego nie ma granic: naturalne bariery nie powstrzymują barszczu, dlatego kontrola musi być wspólnym wysiłkiem.
Wspólne zasoby i ekosystemy: ukraińsko-polski region przygraniczny ma wspólne rzeki, lasy i krajobrazy, dlatego skuteczna walka z barszczem wymaga współpracy obu krajów;
Harmonizacja działań: konieczne jest wspólne blokowanie dróg inwazji barszczu i zapewnienie stabilnego funkcjonowania naturalnych ekosystemów;
Wspólny monitoring: wymiana informacji między krajami zapewni skuteczne reagowanie na rozprzestrzenianie się barszczu i przyczyni się do udoskonalenia metod kontroli;
Wspólne badania naukowe: przyczynią się one do wdrożenia innowacyjnych metod kontroli populacji i odbudowy różnorodności biologicznej w naturalnych ekosystemach;
Zapewnienie trwałości i długoterminowych rezultatów: podejście transgraniczne pozwala stworzyć skuteczny wspólny system monitorowania i kontroli barszczu.

Wspólne transgraniczne podejście do ochrony różnorodności biologicznej w walce z inwazyjnymi gatunkami roślin zapewni wymianę doświadczeń i współpracę między partnerami projektu. Umożliwi to przeprowadzenie kompleksowej oceny stanu populacji barszczu i przetestowanie metod zwalczania na szerszą skalę. Pojawi się możliwość śledzenia i ograniczania dróg rozprzestrzeniania się badanego gatunku. Terytoria, na których będzie realizowany projekt, są połączone graniczną rzeką Bug, która jest miejscem rozprzestrzeniania się barszczu. Dzięki wyeliminowaniu zagrożenia ze strony inwazyjnych roślin poprawi się jakość życia mieszkańców i stan środowiska naturalnego.

Partnerzy projektu

Lwowski Narodowy Uniwersytet Medycyny Weterynaryjnej i Biotechnologii im. Stepana Gżyckiego

Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie

Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej

Lubelska Izba Rolnicza

O Barszczu

Informacje o roślinie

Opis, właściwości biologiczne, zagrożenia dla zdrowia i środowiska

Barszcz Sosnowskiego (Heracleum sosnowskyi) to duża, wieloletnia roślina inwazyjna z rodziny selerowatych, pochodząca z Kaukazu i sprowadzona do Europy jako roślina pastewna. Ze względu na toksyczność i agresywne rozprzestrzenianie się szybko stała się jednym z najniebezpieczniejszych gatunków inwazyjnych w wielu krajach, w szczególności w Ukrainie i Polsce. Roślina wyróżnia się znacznymi rozmiarami: wysokość zwykle osiąga 2–4 metry, czasami do 5 metrów; ma grube, puste łodygi z fioletowymi plamami, ogromne, rozcięte liście i duże białe kwiatostany-parasolki o średnicy do 80 centymetrów. Jedna roślina może wyprodukować od 20 do 100 tysięcy nasion, które są łatwo roznoszone przez wodę, wiatr i zwierzęta, zachowując żywotność w glebie do 5–7 lat. Dzięki wysokiej zdolności adaptacyjnej, szybkiemu wzrostowi i braku naturalnych wrogów w Europie barszcz tworzy gęste monokultury, wypiera lokalne gatunki i powoduje degradację naturalnych ekosystemów, zwłaszcza wzdłuż rzek, dróg, na opuszczonych terenach i w krajobrazie rolniczym. Stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia ludzkiego, ponieważ jego sok zawiera fototoksyczne furanokumaryny, które pod wpływem światła słonecznego powodują ciężkie oparzenia chemiczne skóry. Kontakt z rośliną może prowadzić do powstawania pęcherzy, długotrwałych zapaleń skóry, a nawet hospitalizacji. Skuteczna kontrola barszczu wymaga kompleksowych działań, w tym mechanicznego usuwania, stosowania herbicydów, metod agrotechnicznych i wieloletniego monitorowania, ponieważ jednorazowa obróbka nie przynosi rezultatów. Ze względu na swoją agresywność barszcz Sosnowskiego stanowi poważne zagrożenie ekologiczne, społeczne i gospodarcze, które wymaga systematycznej walki i koordynacji na szczeblu lokalnym i państwowym.

Instrukcje dotyczące identyfikacji rośliny

Borszczownik można rozpoznać po następujących cechach: wysoka, gruba łodyga (do 1,5–5 m) z krawędziami, często z czerwonymi plamami. Ma duże, szorstkie, pierzasto-rozcięte liście, przypominające liście rabarbaru lub łopianu, oraz duże białe lub zielonkawo-białe kwiatostany-parasolki, podobne do kopru. Roślina często rośnie na poboczach, nieużytkach i nad rzekami.

Zalecenia dla ludności, rolników i służb komunalnych dotyczące profilaktyki i postępowania w przypadku kontaktu z rośliną

Barszcz Sosnowskiego (Heracleum sosnowskyi) można łatwo rozpoznać po charakterystycznych cechach: bardzo duże rozmiary (zwykle 2–4 m wysokości), gruba, pusta łodyga z fioletowymi plamami, masywne, rozcięte liście o długości do 1–1,5 m oraz duże, białe, baldaszkowate kwiatostany o średnicy do 50–80 cm. Jedna roślina wytwarza dziesiątki tysięcy nasion, które zachowują żywotność w glebie przez kilka lat, dlatego jej pojawienie się na danym terenie szybko prowadzi do powstania gęstych monokultur. Najczęściej barszcz występuje na poboczach dróg, brzegach zbiorników wodnych, opuszczonych terenach, w rowach i na otwartych, naruszonych obszarach. Zalecenia dla ludności, rolników i służb komunalnych obejmują unikanie kontaktu z rośliną i jej sokiem, który jest fototoksyczny i może powodować poważne oparzenia. Prace na skażonych obszarach należy wykonywać wyłącznie w odzieży ochronnej, całkowicie zakrywającej skórę, z użyciem rękawic, okularów ochronnych i gumowych butów. Po przebywaniu w pobliżu rośliny należy umyć ręce i twarz, a odzież i narzędzia oczyścić. W przypadku kontaktu soku ze skórą należy natychmiast przemyć dotknięte miejsce wodą z mydłem i unikać światła słonecznego przez co najmniej 48 godzin. Jeśli pojawi się zaczerwienienie, obrzęk, pęcherze lub ból, należy zgłosić się do lekarza, ponieważ oparzenia fototoksyczne mogą wymagać pomocy medycznej.Zaleca się również powiadamianie lokalnych władz lub służb komunalnych o nowych ogniskach występowania rośliny oraz nieprzenoszenie gleby lub resztek roślinnych z zainfekowanych obszarów. Dodatkowe materiały i wyjaśnienia dotyczące identyfikacji rośliny oraz praktyczne zalecenia będą opracowywane i dodawane w trakcie realizacji projektu.

O metodach zwalczania i kontroli

W ramach projektu „Ochrona różnorodności biologicznej obszarów transgranicznych Ukrainy i Polski przed inwazyjnymi populacjami barszczu (Heracleum)” wszystkie wymienione metody będą badane, testowane i wdrażane w praktyce na obszarach przygranicznych Ukrainy i Polski. W szczególności połączymy podejścia mechaniczne i chemiczne, ocenimy ich skuteczność w różnych warunkach naturalnych, zastosujemy nowoczesne technologie teledetekcji do wykrywania i monitorowania ognisk barszczu, a także stworzymy otwartą mapę rozmieszczenia gatunku. Uzyskane wyniki zostaną zintegrowane z systemem monitoringu ekologicznego, wykorzystane do praktycznego zarządzania terytoriami i przekazane gminom i społecznościom do dalszego wykorzystania. W ten sposób projekt przyczyni się do stworzenia skutecznej transgranicznej strategii zwalczania barszczu Sosnowskiego i odbudowy naturalnych ekosystemów w przygranicznych regionach Ukrainy i Polski.

Metody kontroli roślin

Metody kontroli i monitorowania obejmują mapowanie ognisk, rejestrowanie terytoriów za pomocą GPS, zdalne monitorowanie z wykorzystaniem dronów lub zdjęć satelitarnych, a także regularne powtarzane badania w celu oceny skuteczności zwalczania. Prowadzenie szczegółowej bazy danych o stanie populacji, zmianach obszarów występowania i wynikach interwencji pozwala korygować strategie zwalczania i prognozować ponowne ogniska. Skuteczna kontrola wymaga wieloletniej obserwacji, ponieważ bank nasion rośliny może przetrwać w glebie przez kilka sezonów z rzędu.

Metody zwalczania

Metody zwalczania barszczu wymagają długotrwałego i kompleksowego podejścia. Najbardziej rozpowszechnione są środki mechaniczne: wykopywanie korzenia palowego, wielokrotne sezonowe koszenie, ścinanie kwiatostanów przed utworzeniem nasion, a także przykrywanie obszarów materiałem nieprzepuszczającym światła. Na dużych obszarach lub w miejscach intensywnego rozprzestrzeniania się stosuje się metody chemiczne — punktowe stosowanie herbicydów systemowych przez certyfikowanych specjalistów. Po usunięciu roślin ważne jest przywrócenie pokrywy roślinnej poprzez wysiew wieloletnich mieszanek traw, co zapobiega ponownemu kiełkowaniu nasion.

Rozprzestrzenianie Barszczu Sosnowskiego

Określenie miejsc występowania barszczu Sosnowskiego

Aplikacja mobilna do określania lokalizacji

Nasza aplikacja mobilna została stworzona w celu szybkiego i wygodnego nanoszenia na mapę miejsc występowania barszczu Sosnowskiego. Za jej pomocą każdy użytkownik może dodać punkt z lokalizacją rośliny, zdjęciem i dodatkowymi informacjami. Pomaga to w tworzeniu aktualnej mapy rozprzestrzeniania się niebezpiecznego gatunku inwazyjnego oraz wspieraniu działań mających na celu jego kontrolę i likwidację.

Додаток відкривається через посилання або QR-код.
Aplikacja jest bezpłatna, ale podczas pracy wymaga dostępu do geolokalizacji. Jest to konieczne do automatycznego określenia współrzędnych punktu, który dodajesz do mapy.